شده ، و بين رجب تا رمضان بيش از يك ماه فاصله است ، آن وقت چگونه ممكن است در اين مدت بعثت آن جناب از نزول قرآن خالى باشد . از اينهم كه بگذريم آيه هاى اول سوره « علق » شهادت مىدهد كه اين سوره اولين سوره اى بوده كه نازل شده ، و در اولين روز بعثت نازل شده ، و همچنين سوره « مدثر » شهادت مىدهد كه در روزهاى اول دعوت نازل شده ، و به هر حال بسيار بعيد است كه اولين آيه نازل ، در ماه رمضان باشد علاوه بر اينكه جمله مورد بحث كه مىفرمايد : * ( « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيه الْقُرْآنُ » ) * دلالت صريحى ندارد بر اينكه مراد از قرآن اولين قسمت نازل آن باشد ، پس حمل آيه بر اولين جزء نازل آن حملى است بدون دليل . و نظير اين آيه در دلالت بر اينكه قرآن در يك زمان نازل شده آيه : « وَالْكِتابِ الْمُبِينِ إِنَّا أَنْزَلْناه فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ » « 1 » و آيه : « إِنَّا أَنْزَلْناه فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ » « 2 » مىباشد چون كه از اين آيات بر مىآيد همه قرآن در يك زمان نازل شده ، و ظاهر آنها نمىسازد با اينكه منظور نزول اولين قسمت نازل آن باشد ، و يا منظور اولين روز انزال آن باشد ، قرينه اى هم در كلام نيست كه بخاطر آن قرينه بتوانيم دست از ظاهر آن برداريم . و آنچه از تدبر در آيات كتاب بر مىآيد مطلبى ديگر غير از همه اين مطالب است ، چون در آياتى كه مىگويد قرآن در ماه رمضان و يا در شبى از شبهاى آن نازل شد تعبير به انزال آمده ، كه دلالت بر نازل كردن يكپارچه قرآن دارد ، و در هيچ يك از آنها تعبير به تنزيل نيامده ، مثلا يك جا فرموده : * ( « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيه الْقُرْآنُ » ) * « 3 » جاى ديگر فرموده : « حم وَالْكِتابِ الْمُبِينِ إِنَّا أَنْزَلْناه فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ » « 4 » ، و در جاى ديگر فرموده : « إِنَّا أَنْزَلْناه فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ » « 5 » . و اين تعبير و نازل شدن يكپارچه به دو اعتبار مىتواند باشد ، يكى به اعتبار اينكه مجموع و روى هم رفته قرآن و يا بعضى از آن يكپارچه و يك دفعه نازل شده هر چند كه تك تك آياتش به تدريج نازل شده باشد ، هم چنان كه در مورد باران با اينكه قطره قطره نازل مىشود ، ولى به اعتبار اينكه مجموع بارانها و قطرات مفيد فائده بوده تعبير مىكند به اينكه

--> ( 1 ) سوگند به كتاب روشنگر كه ما آن راى در شبى با بركت نازل كرديم ، كه ما همواره كار بيم رسانى راى داشته‌ايم . « سوره دخان آيه 3 » ( 2 ) ما آن راى در شب قدر نازل كرديم . « سوره قدر آيه 1 » ( 3 ) سوره بقره آيه 185 ( 4 ) سوره دخان آيه 3 ( 5 ) سوره قدر آيه 1